11 września 2015

John Ruskin – biografia intelektualna

Dziś nietypowo, trochę w stylu początków Inspiracji. Krótkie bio jednego ciekawego faceta, zupełnie spoza światka RPG. Przed państwem John Ruskin. Dla zainteresowanych polecam wygooglać jego obrazy.


John Ruskin urodził się w 1918 roku, w Londynie. W 1836 r. Wstąpił do Christ Church College na Oksfordzie, gdzie zadebiutował jako poeta i został doceniony (nagroda Newdigate). Z powodu choroby przerwał jednak studia w 1841 roku. Częste, samotne podróże na kontynent zaowocowały zażyłą przyjaźnią z Thomasem Carlylem.

W swojej pierwszej książce (Modern Painters, Tom I; 1843), Ruskin porusza temat natury i prawdy, witalnego piękna i moralnej potęgi przyrody. W tomie drugim skupia się na rozważaniach o dziełach włoskich malarzy oraz idei piękna w sztuce. Zainteresowanie Ruskina architekturą uwidacznia się w pozycjach takich jak Poetry of Architecture (zbiór artykułów z Architectural Magazine; 1837), The Seven Lamps of architecture (1849), Stones of Venice (3 tomy; 1851-1853). Już po roku 1858, Ruskin był rozpoznawalnymi cenionym krytykiem sztuki. Współpracował z wieloma magazynami (np. Academy Notes, Fraser's Magazine) i Bractwem Pre-Rafaelitów. Wygłosił również wiele wykładów o sztuce, literaturze, filozofii i nauce. Wydany w 1860 roku ostatni tom Modern Painters ukazuje autora jako filozofa społecznego.

W końcowych latach swego życia, Ruskin niezwykle często wywoływał estetyczne skandale swoją bezlitosną krytyką dzieł. Krytykował etos protestantów, napiętnował dzieła Whistlera oraz większość nowych nurtów w sztuce i nauce. Atmosferze skandalu towarzyszyła pogłębiająca się depresja i rozwijająca choroba psychiczna. John Ruskin umiera 20 stycznia 1900 roku, pozostawiając po sobie wiele znaczących dzieł dla teorii krytyki sztuki, oksfordzkich wykładów i prasowych artykułów. Po dziś dzień uważany jest za jednego z najważniejszych myślicieli angielskich, inspirowął rzesze późniejszych i współczesnych jemu krytyków sztuki, artystów, poetów, felietonistów i pisarzy (m. in. Oscar Wilde, Marcel Proust, John Rosenberg, Herbert Read, William Morris czy Stanisław Witkiewicz). Rozważania o istocie sztuki, zawartej w niej prawdy i o naturze ludzkiej można rozpocząć od zbioru fragmentów dzieł Ruskina – Sztuka, społeczeństwo, wychowanie.

Autor konstatuje, że warunkiem koniecznych dla człowieka chcącego tworzyć piękno jest postrzegać je w otoczeniu i przyjmować je przez pryzmat własnego intelektu oraz moralności. Piękno musi objawiać się w emocjach malujących się na twarzy, bijących z całej przedstawionej postaci. Ideał fizycznego piękna (poza kanonicznym ujęciem ciała), np. Twarzy, podkreślić należy wewnętrzną iskrą, t.j. intelektualnym dodatkiem (bystrość wejrzenia, odpowiednia mimika) czy cechą charakteru. Artysta powinien kierować się przeświadczeniem, że tworzy dzieło, które zawiera w sobie coś z niego samego. Ruskin objawia się tu jako romantyk, jednakże idea piękna w ujęciu XIX wiecznych artystów spotyka się zawsze z jego negacją. Artyści chcący ukazać tylko materialne zalety, osiągnięcia, splendor i bogactwo portretowanych osób porzucają właściwy cel: uwiecznienia ich naturalnego, wrodzonego piękna. Naturalne piękno to cnoty, etyczna skromność, czyste kolory, surowość i dyscyplina właściwa dziełom Michała Anioła, Rafaela czy Tycjana.

Drugą ważną cechą tworzącego sztukę jest wyobraźnia. Ruskin poddaje osądowi definicję metafizyków, którzy spychają imaginację na dalszy plan, jako nieuchwytną i niedookreśloną. Twierdzi on, że wyobrażenia odpowiedzialne są za kompozycję, temat i wyrazistość dzieła. Sztuka tworzona bez udziału wyobraźni jest odtwórcza, monotonna i bez większych wartości estetycznych. Nawet hiperrealistyczne pejzaże, które sam malował, nigdy nie są identyczne z naturalnym pierwowzorem. Są rezultatem uważnej obserwacji, kunsztu, wyobraźni i zrozumienia tego, co się chce namalować. Ruskin zwracał tez niekiedy uwagę na ważną rolę imaginacji w postrzeganiu, docieraniu do i kontemplowaniu prawdy w sztuce. Piękno w sztuce to harmonia tego, co tworzy człowiek z organicznością przyrody i jej naśladownictwie. Piękno jest wartością daną przez Boga, więc człowiek, żyjący w zgodzie z naturą (Jego dziełem), może owo piękno postrzegać i przedstawiać.

Ruskin daje też wyraz swej fascynacji sztuka gotyku w Stones of Venice. Styl ten nazywany jest tamże przez niego „potwierdzeniem chwały Bożej”. Jest szczytowym osiągnięciem człowieka w oddaniu organiczności rzeczywistości w architekturze pełnej światła i lekkości. Celem sztuki, m. in. tego nurtu, jest ukazanie wiernego wyobrażenia i szlachetności ludzkiej istoty. W określeniu owego celu, Ruskin kieruje się wartościami moralnymi, osadzonymi w tradycji chrześcijańskiej. Twierdzi przy tym, że prawdziwa sztuka powinna być nośnikiem treści religijnych i winna stać się ostoją moralności człowieka.

W swym sposobie wydawania osądów o konkretnych dziełach, angielski krytyk kierował się wartościami dobra, prawdy i szczerości. Oto co pisał o naturze czystej moralnie sztuki: „Trzeba być dobrym, by móc pięknie malować lub śpiewać, a dopiero wówczas wypowiadanie się za pomocą barw czy dźwięków udoskonali to, co w twórcy jest najlepsze”. Twierdzenie to uwidacznia, że wszelkie szczere wartości estetyczne płyną z dobroci serca, a nie wyłącznie z doskonałego opanowania warsztatu twórczego.

Przy pomocy wszystkich powyższych kategorii i wartości sztuki, połączonych jeszcze z wiarą i siłą woli, można ulepszyć poprzez inwaluację nawet całe społeczeństwo. Naród bez jakichkolwiek pierwiastków artyzmu, zasługuje na miano prymitywnego i barbarzyńskiego. Ruskin zazwyczaj uciekał się do tego typu moralizatorstwa, atakował materializm, a gloryfikował bezinteresowną chęć nauczania. Pisał, że w wieku młodzieńczym człowiek kształtuje swe najlepsze cechy i talenty. Praca ludzka powinna przynosić satysfakcję, podobnie jak rzemieślnikowi w czas Średniowiecza. Wtedy to nie był on bezmyślną maszyną produkcyjną lecz najprawdziwszym twórcą.

W swych późniejszych pracach socjo-filozoficznych rzadko poruszał tematy artystyczne na rzecz kwestii praw robotników, powszechnego szkolnictwa, niesprawiedliwych struktur klasowych, nadmiernej industrializacji miast i nawoływał do powrotu do prostszego życia – dokładniej, do średniowiecznych ideałów. Swoje stanowisko syntezuje w pracy pt. Gałązka dzikiej oliwy, gdzie zamieszcza cztery odczyty na kolejne tematy: pracy, handlu, wojny i przyszłości Anglii.

W przemowie O Pracy, Ruskin zwraca się do robotników, by samookreślili swoją klasę względem „klas wyższych”, a także przedstawia różne aspekty pracy: służące zabawie (gry, moda, ludyczność), bogaceniu się oraz kształceniu intelektu. Praca dobra, mądra i przyjemna dana jest i związana z łaska Bożą. W odczycie Handel, prezentuje się jako badacz schematów rządzących społeczeństwem. Porusza kwestie życia materialnego w powiązaniu z religią, tragiczne skutki wojen, szlachetność żołnierzy. W odczycie Wojna zwraca uwagę młodym wojskowym na ważkość wartości patriotyzmu w ich pracy zawodowej. Patriotyczne akcenty w myśli ruskinowskiej występują także w odczycie Przyszłość Anglii. Uważa on, że każdy człowiek winien w coś wierzyć, posiadać przedmiot czci, być rycerzem swego kraju. Przeskakuje niemal natychmiast do istotności roli edukacji, zależności klas pracujących i wyższych, a także krytykuje rozwój techniki oraz nadmierną mechanizację rolnictwa i rzemiosła.


BIBLIOGRAFIA:
Robertson J. M.: Humaniści nowożytni, Warszawa 1899
Ruskin J.: Gałązka dzikiej oliwy, Warszawa 1900
Ruskin J.: Sztuka, społeczeństwo, wychowanie, Wrocław 1977

Brak komentarzy: