11 października 2017

RISUS en Esperanto



Polskojęzyczne streszczenie notki można znaleźć pod wersją esperancką/Pollingva resumo de ĉi-notaĵo troviĝas sub la esperanta versio 



Antaŭ longa, longa tempo, verŝajne iam en la jaro 2004 aŭ 2005, mi okazis elŝuti el la interrreto malgrandan rolludeton. Ĝi nomiĝis RISUS. Mi fulmorapide tralegis la dosieron, lokigis ĝin en ia katalogo kaj tute forgesis pri la afero. Ĝis nun. Traserĉante la Interreton por ajnaj paĝoj pri rolludado en Esperanto, hazarde trovis mi informaĵon, ke RISUS estis tradukita al nia „bona lingvo” (ligilon Vi trovos ĉi tie). Nelonge poste mi ĝuis la broŝuron, elterigante (aŭ eldurdiskigante, prefere) ankaŭ la pollingvan version de la ludo. Nuna artikoleto ne estos tamen recenzo de RISUS, ĉar mi fakte ne eblis gvidi iun ajn sesion uzante ĉi-regulojn kaj ne scias precize kiam mi havos ŝancon fari tion. Ĉar mi neniam kuraĝas revui ajnan ludon (nek tabulan, nek rolan) senprove, por la ĝusta recenzo Vi devos atendi ankoraŭ iom da tempo. En la hodiaŭa notaĵo mi deziras do priskribi esperantlingvan eldonon de RISUS ĝenerale kaj rakonti mallonge pri stilo de la traduko.
<--more-->

RISUSon en Esperanto ni ŝuldas al Christopher Gledhill, brita profesoro pri lingvistiko kaj la angla ĉe Université Paris Diderot. Li estas ankaŭ konata (almenaŭ en la Esperantujo) pro la esperanta traduko de la fama romano de Tolkien - La Hobito (unu kopio de ĝi staras fiere sur mia librobreto). Kiel ni povas ekvidi, persono de la tradukisto ne estas hazardulo, do ni rajtas atendi kvaliton. Kaj efektive estas tiel. 

Ĉi-momente ni devas memori pri unu grava afero – la unua eldono de RISUS (kiu servis kiel fonto por diversaj tradukoj) estis skribita ŝercmaniere kaj ĝia aŭtoro intencis fari ĝin iom komedia rolludo (la duan anglan eldonon li tamen iom pliseriozigis la stilon). Oni ne devas uzi ĉi-ludon laŭ tiu premiso kompreneble, kaj la ludestro povas gvidi per prezentitaj reguloj tute seriozan, longdaŭran kampanjon. Ni ne povas tamen ignori la skribmanieron, ĉar ĝi evidente influis stilon de la prezentaĵo, kaj rezulte tion, kiel legantoj ricevos la tekston. En tiu kazo, kvalito de tradukaĵo fariĝas precipe grava. Feliĉe, dank` al laboro de Christopher Gledhill, esperanta versio bonege spegulas originalon, kaj eĉ pli abundas je etaj serĉoj. Ĉar mi ne volas difekti plezuron de ŝajnaj legantoj, mi donos nur kelkajn, plej evidentajn ekzemplojn de ili.

Jam en unuaj paragrafoj ni renkontos komentaĵojn rilataj al William Sharter, aktoro kiu ne nun ĉefrolis en la fama TV-serio Star Trek, sed ankaŭ en Incubus – filmo misfama ne nur pro malbonega kvalito sed ankaŭ esperanta fuŝparolado (Gledhill priskribas ĝin kiel „abomeninda kliŝo-karambolo"). Ĉe okaze (mi ne scias, ĉu tio estis akcidenta, ĉu intencita erareto), la titolo Star Trek en la esperanta versio fariĝis Ŝtela Vojaĝo (anstataŭ Stela Vojaĝo). Ĉu la film-serio pri kosmovagantaj ŝtelistoj kaj rabistoj :) ?

Plimulte da ŝercoj ni trovos ĉefe en la katalogo de la ekzemplaj kliŝoj. Gledhill kreopove disvolvis liston de trajtoj kaj kelkokaze utilis interesajn tradukformojn. Ekzemple, bubaĉino (ĉi tie en la "ina" formo) ne nur „distras”, „incitetas” kaj „malincitetas” sed ankaŭ „butikumas” kaj „enuigas”; kosmonaŭtoj lernas nun „paroli la rusan” (tio ja povas esti ŝerco aŭ ne, depende de vidpunkto), kaj vakero (cowboy) fariĝis, politike malkorekte, vakerino, kiu „rajdaĉas”, „pafaĉas”, „krakaĉas”, ktp. Eble ne ĉiuj legantoj ĝuos spritaĵojn faritaj laŭ tiu maniero, sed mi opinias, ke ni ne povas ne aprezi laboron kaj esperantajn ligvokvalifikojn de la tradukisto

Ne nur detalojn, sed ankaŭ ĝeneralan kvaliton de la traduko mi trovis bona kaj havis vere plezuran tempon legante la broŝuron. Vortumado estas trafa kaj stilo leĝera, flugema kaj graciplena. Komparante ĝin al la pola kaj angla versioj, mi povas honeste kaj objektive diri, ke nenio mankas en ĝi. Subjektive mi devas tamen konfesi, ke mi preferas la esperantan version - ne pro mia daŭra admiro pri la lingvo mem (ne ĉion skribitan en Esperanto mi ĝuas), sed simple pro la skribstilo de Gledhill, kiun mi trovis pli amuza ol la aliajn. Tiu ĉi konstato miregis min des pli, ke mi lernas Esperanton nur 2 jarojn, kaj la polan mi konas ja denaske! Tio atestas, ke la „lingvo internacia” vere taŭgas por ĉiuj specoj de la homa aktiveco, eĉ tiom malmulte populara en Esperantujo ŝatokupo kiel rolludado.

Kaj kio pri RISUS mem? Post tralegado de la pamfleto ŝajnas al mi, ke mi verŝajne uzus ĉi-ludon antaŭ ĉio por SF-kampanjoj, sed ne por la fantastaj, ĉefe pro manko de ĝuste prilaborita sistemo de magio (ideo de sorĉoj kiel kliŝoj tute ne konvinkis min). Sed tion mi bezonos esplori praktike, antaŭ ol mi povos esprimi mian opinion. Mi esperas, ke ŝanco por kontroli tion okazos pli frue ol malfrue, kaj mi ne hezitos skribi pri ĝi notaĵon (ĉi-foje ankaŭ pollingve).


Podsumowanie. Powyższa notka stanowi krótkie omówienie esperanckiej wersji gry RISUS (osoby zainteresowane znajdą link tutaj). Nie jest to jednak pełnoprawna recenzja lecz raczej rzut oka na kwestie dotyczące tłumaczenia systemu na "lingvo internacia". Dość istotnym jest tutaj fakt, że esperanckiego wydania RISUSa nie przygotowała przypadkowa osoba. Tłumacz - Christopher Gledhill - jest profesorem lingwistyki oraz języka angielskiego na Université Paris Diderot, zaś w kręgach esperanckich znany z przekładu Hobbita. Co do samego RISUSa, to jakość esperanckiej wersji była dla mnie dużym, pozytywnym zaskoczeniem (choć może nie powinna, biorąc pod osobę tłumacza), a pod pewnymi względami dostarczyła mi więcej zabawy niż polska (z resztą w bardzo dobrej adaptacji Zuhara) lub oryginał angielski. Dlaczego? - o tym jest niniejsza notka. Ponieważ tego rodzaju niuanse nie zainteresują pewnie osób nie znających esperanta (choć wśród naszych polskich czytelników jest kilka osób władających tym językiem), zdecydowałem się jednak nie robić tłumaczenia na język polski. Tym niemniej, informację na temat wersji RISUSa w esperanto można uznać po prostu za interesującą ciekawostkę ze świata RPG i po prostu fakt jej istnienia.  

3 komentarze:

Adam pisze...

Fajny rysunek! :)

tsar pisze...
Ten komentarz został usunięty przez autora.
Key-Ghawr pisze...

@ Adam

Rysunek pochodzi ze strony RISUSa. Jest tam więcej w takim stylu.